Zadyszka przy wchodzeniu po schodach, drętwienie dłoni czy narastające zmęczenie rzadko kojarzą się z poważną chorobą. Tymczasem mogą być pierwszymi objawami amyloidozy. Ponieważ dolegliwości dotyczą różnych narządów i rozwijają się stopniowo, pacjenci często odwiedzają kilku specjalistów, zanim uda się ustalić ich wspólną przyczynę.
Amyloidoza to grupa chorób, w których nieprawidłowe białka odkładają się w tkankach i zaburzają ich pracę. W przypadku amyloidozy TTR (ATTR) takim białkiem jest transtyretyna, a zmiany mogą obejmować przede wszystkim serce i układ nerwowy. Pierwsze symptomy łatwo pomylić z częstszymi schorzeniami, dlatego postawienie właściwej diagnozy zajmuje niekiedy kilka lat.
Dlaczego pierwsze objawy amyloidozy tak łatwo przeoczyć?
Początkowe dolegliwości zwykle nie budzą większego niepokoju. Może pojawić się zadyszka podczas wysiłku, nocne drętwienie palców, ból nadgarstków, osłabienie lub kołatanie serca. Każdy z tych objawów ma wiele możliwych przyczyn, dlatego amyloidoza rzadko jest pierwszym podejrzeniem.
Choroba bywa mylona między innymi z:
- niewydolnością serca – szczególnie gdy dominują duszność, obrzęki i szybkie męczenie się,
- zespołem cieśni nadgarstka lub chorobami kręgosłupa – gdy występują ból, drętwienie i osłabienie rąk,
- neuropatią cukrzycową – jeśli pojawiają się zaburzenia czucia w stopach,
- naturalnymi zmianami związanymi z wiekiem – gdy sprawność fizyczna pogarsza się powoli.
Dodatkową trudnością jest rozproszenie opieki medycznej. Kardiolog zajmuje się problemami z sercem, neurolog bada zaburzenia czucia, a ortopeda leczy dolegliwości nadgarstków. Dopiero zestawienie tych objawów może wskazać na chorobę obejmującą kilka narządów.
Objawy neurologiczne, które mogą wyprzedzać diagnozę o lata
U części osób amyloidoza TTR najpierw daje objawy ze strony układu nerwowego. Początkowo mogą być niewielkie i ograniczać się do mrowienia palców, osłabienia chwytu lub zaburzeń czucia w stopach.
Szczególną uwagę zwraca zespół cieśni nadgarstka, zwłaszcza obustronny. Może pojawić się nawet kilka lat przed rozpoznaniem amyloidozy serca. Zdarza się, że pacjent przechodzi operację nadgarstka, nie wiedząc, że dolegliwości mogą mieć związek z chorobą układową.
Do innych sygnałów neurologicznych należą:
- neuropatia obwodowa – pieczenie, mrowienie, ból lub osłabienie czucia w dłoniach i stopach,
- osłabienie mięśni – trudności z chodzeniem, wchodzeniem po schodach lub utrzymaniem równowagi,
- zaburzenia autonomiczne – zawroty głowy przy wstawaniu, biegunki, zaparcia czy nieprawidłowa potliwość.
Takie objawy występują również w wielu innych chorobach. Jeśli jednak towarzyszą im niewyjaśnione problemy kardiologiczne, warto rozważyć szerszą diagnostykę.
Objawy sercowe, które łatwo przypisać wiekowi
Amyloidoza TTR może prowadzić do stopniowego uszkodzenia mięśnia sercowego. Początkowo objawia się to głównie spadkiem tolerancji wysiłku. Codzienne czynności zaczynają wymagać większego wysiłku, pojawia się potrzeba częstszego odpoczynku, a spacer czy wejście po schodach powodują zadyszkę.
Z czasem mogą wystąpić obrzęki nóg, kołatanie serca, zawroty głowy i omdlenia. U niektórych pacjentów rozwija się niewydolność serca mimo zachowanej frakcji wyrzutowej, która określa, jaką część krwi komora wypompowuje podczas skurczu.
Dla lekarza istotnym sygnałem jest połączenie objawów niewydolności serca, pogrubienia jego ścian widocznego w badaniach obrazowych oraz wcześniejszych problemów neurologicznych. Taki obraz może wskazywać na amyloidozę, szczególnie gdy inne przyczyny zmian w sercu nie wyjaśniają wszystkich dolegliwości.
Jak wygląda diagnostyka amyloidozy TTR?
Rozpoznanie wymaga połączenia informacji z wywiadu medycznego, badania pacjenta i wyników badań dodatkowych. Lekarz analizuje nie tylko aktualne objawy, lecz także wcześniejsze problemy zdrowotne, które początkowo mogły wydawać się niezwiązane z chorobą.
W zależności od podejrzeń diagnostyka może obejmować:
- badania kardiologiczne, w tym EKG, echo serca i rezonans magnetyczny serca,
- badania krwi i moczu pomagające wykluczyć amyloidozę AL, która wymaga innego leczenia,
- scyntygrafię kości z odpowiednim znacznikiem, wykorzystywaną w diagnostyce amyloidozy ATTR serca,
- badania genetyczne pozwalające odróżnić dziedziczną postać ATTR od postaci niezwiązanej z mutacją genu TTR.
W niektórych przypadkach konieczna jest również biopsja i określenie rodzaju białka odkładającego się w tkankach. Nie każdy pacjent potrzebuje wszystkich badań. Najważniejsze jest potwierdzenie typu amyloidozy, ponieważ od tego zależy dalsze leczenie.
Pomocnym źródłem wiedzy dla chorych i ich bliskich jest Stowarzyszenie Rodzin z Amyloidozą TTR. Publikuje informacje o chorobie, diagnostyce i możliwościach leczenia, a także wspiera osoby mierzące się z rozpoznaniem.
Dlaczego wczesne rozpoznanie amyloidozy ma tak duże znaczenie?
W amyloidozie TTR nieprawidłowe białko stopniowo gromadzi się w tkankach, prowadząc do coraz większych uszkodzeń. Wczesna diagnoza pozwala szybciej rozpocząć odpowiednie leczenie, które może spowolnić rozwój choroby. Ma to znaczenie dla sprawności, samodzielności i codziennego komfortu życia.
Jeśli duszności lub niewyjaśnionym problemom z sercem towarzyszą zaburzenia czucia, osłabienie mięśni czy przebyty obustronny zespół cieśni nadgarstka, warto poinformować o tym lekarza. Nawet dolegliwości sprzed kilku lat mogą okazać się ważną wskazówką.
Pojedynczy objaw nie oznacza amyloidozy. Jednak połączenie kilku pozornie niezależnych problemów zdrowotnych może pomóc lekarzowi szybciej skierować diagnostykę na właściwy tor i rozpocząć leczenie, zanim uszkodzenia narządów staną się bardziej zaawansowane.
Źródło: artykuł partnera, fot. Pexels/ CC0